قلم زنی

آشنایی با هنر قلم زنی اصفهان

قلم زنی در اصفهان

مثل دیگر صنایع دستی، هنر قلم زنی اصفهان نیز جز یکی از صنایع دستی و هنرهای دستی کشورمان است. در واقع قلم زنی همان هنر ایجاد نقش و نگار روی جسم فلزی است. این هنر، از قدمت زیادی در کشورمان برخوردار است و سال‌های زیادی‌ست که مردم ایران به آن مشغول اند.

در ادامه، درمورد هنر قلم زنی اطلاعاتی را بدست آورده و بیشتر با این هنر آشنا می‌شویم.

قلم زنی چیست؟

هنر قلم زنی اصفهان هنر کندن نقوش و ایجاد نقش و نگار با استفاده از ابزار مخصوص روی فلزهایی مثل طلا، برنج، مس و مثل آنهاست. قلم زنی روی مس در بین بقیه رواج بیشتری دارد.  در هنر قلم زنی، استاد و هنرمند قلم زن، با ضربه زدن به انتهای قلم با استفاده از چکش، روی فلز مورد نظر نقش و نگارهایی را بوجود می‌آورد.

با توجه به مستندات و آثاری که امروزه در دست است، هنر قلم زنی قدمتی چند هزار ساله دارد و ظهور آن به زمانی حدود هزار سال پیش از میلاد برمی‌گردد.

مردم هر قوم و ملیتی، با توجه به آداب و رسوم و عقاید خود، نقش‌هایی را روی فلز ایجاد می‌کردند. برای مثال، نقش‌هایی از جشن‌ها و مراسمات خود و تصاویری مربوط به شیوه‌ی زندگی خود را روی فلزها کنده کاری می‌کردند. بنابراین طرح‌های روی این فلزات تاثیر گرفته از عقاید، آداب رسوم و سبک زندگی آنها است.

با توجه به اینکه کنده کاری و ایجاد نقش و نگار روی فلزها با دوام زیادی برخوردار بوده است، برای همین مردم نسبت به این هنر علاقه و میل بیشتری نشان می‌دادند.

آشنایی با قلم زنی

قلم زنی در اصفهان

ابزار و وسایل لازم هنر قلم زنی اصفهان

مثل هر صنایع دستی دیگری، هنر قلم زنی اصفهان نیز به وسایلی برای ساخته شدن نیاز دارد. از جمله وسایلی که برای ساخت یک شی قلم زنی نیاز است، موارد زیر را می‌توان نام برد:

  1. چکش مخصوص
  2. انواع قلم، قلم‌های ساخت و ساز مثل قلم‌های برش و پرداز
  3. پرگار فلزی
  4. زیر سری ظرف فلزی
  5. کیسه گرده
  6. تسمه چرمی
  7. میز کار یا کنده‌ی بزرگ چوبی
  8. مشعل

برای اینکه در انتهای کار، ظرف قلم زنی را جلا دهند و سطح آن را براق کنند، آن را به اصطلاح پرداخت می‌کنند که این کار هم نیاز به وسایلی دارد. وسایلی مثل:

  1. دستگاه پولیش
  2. سنباده
  3. سوهان

برای ساخت یک اثر قلم زنی، از فلزهایی استفاده می‌شود که چکش خوار هستند. فلزهایی مثل مس، برنج، طلا، نقره فلزهایی هستند که از خاصیت چکش خواری بالایی برخوردار هستند و از آنها برای قلم زنی استفاده می‌شود.

مواد و مصالحی که برای تهیه هنر قلم زنی اصفهان بکار می‌روند عبارتند از:

  1. قیر
  2. گچ
  3. اسید
  4. دوده
  5. روغن
  6. چسب کاغذی
  7. مقوا
  8. نفت

هنگام کار روی فلز و ایجاد نقش روی آن برای هنر قلم زنی اصفهان از دو نوع چکش استفاده می‌شود. یکی چکشی که آن را روی قلم می‌کوبند تا روی فلز نقش ایجاد شود، که این چکش فلزی است. یکی دیگر یک چکش لاستیکی است که دسته‌ی چوبی دارد و برای کوبیدن فلز و مسطح کردن آن استفاده می‌شود.

آشنایی با قلم زنی

محصولات قلم زنی

سبک‌های هنر قلم زنی اصفهان

سبک‌های مختلفی برای هنر قلم زنی وجود داد که امروزه از آنها استفاده می‌شود. سبک‌هایی مثل:

ریزه کاری در هنر قلم زنی:

در سبک ریزه کاری، همانطور که از نامش پیداست، سطح فلز را با قلم پر از نقوش و طرح‌های ریز و ظریف می‌کنند. با ایجاد بافت در زمینه بوم، طرح اصلی را از زمینه کار جدا کرده و آن را آشکار و مشخص می‌کنند.

برجسته کاری در هنر قلم زنی اصفهان

در این روش، ابتدا پشت کار را قیر کشیده و طرح را روی کار، کاربن می‌کنند. بعد از آن با استفاده از قلم، نیم بر طرح را ثابت می‌کنند. بعد از اینکه این مراحل سپری شد، قیر را از پشت کار خارج کرده و سپس سطح پردازش شده را قیر می‌کنند. بعد از آن توسط قلم‌های مخصوص برجسته کاری، که شامل قلم‌های: قوشه، کف رو، کف تخت می‌شوند، ظرف را برجسته می‌کنند.

بعد از آنکه کار برجسته کاری پایان یافت، برای بار دوم قیر را به سمت اولیه می‌گردانند و روسازی و سپس زمینه کردن کار را انجام می‌دهند.

سبک مشبک در هنر قلم زنی:

در روش مشبک، به جای اینکه در زیره قلم زنی زمینه زده شود، زمینه را از سطح فلز جدا می‌کنند. از سبک مشبک در زمان‌های قدیم برای ساختن چراغ‌های فانوسی و محل‌هایی که قرار بود از آنها آب رد شود، بهره می‌گرفتند.

سبک قلم گیری: برای کنده کاری و حکاکی روی فلز، از روش قلم گیری استفاده می‌شود. در این روش از قلم مخصوصی استفاده می‌شود که شکل آن مخروطی است و روی فلز حالتی مثل شیار ایجاد می‌کند.

هنر قلم زنی اصفهان به شیوه‌ی زمینه پر

مراحل این روش از قلم زنی عبارتند از:

  1. ابتدا قیر را مذاب کرده و سپس به صورت آرام به آن گچ اضافه می‌کنند. نسبت گچ مصرف شده نسبت به قیر، یک به سه است.
  2. وسیله ای که قرار است روی سطح آن قلم زنی صورت بگیرد، قیر ریزی می‌شود.
  3. بعد از آنکه شی مورد نظر سرد شد، طرحی که قرار است کار شود را روی زمینه انتقال می‌دهند.
  4. بعد از آن با استفاده از قلم نیم بر و چکش خطوط طرح را روی شی ثابت می‌کنند.
  5. بعد از سپری کردن مراحل فوق، شی را حرارت داده تا قیر از آن جدا شود.
  6. برای اینکه ذرات جای مانده از قیر از روی شی پاک شود، از نفت استفاده کرده و آن را تمیز می‌کنند.
  7. برای پاک کردن کامل شی از هرگونه چربی، لکه، زنگار و … از اسید استفاده می‌کنند.
  8. برای جلا دادن به سطح شی قلم زنی شده، آن را دود اندود کرده و با استفاده از دستگاه پولیش، پرداخت کرده و آن را از قبل زیبا تر می‌کنند. در نهایت شی قلم زنی مورد نظر بعد از ساعت‌ها تلاش و دقت آماده است.
سخن آخر

همانطور که دیدید، برای ساخت یک شی قلم زنی شده، مراحل زیادی طی می‌شود و هنرمندان و استادان این حوزه، زحمت زیادی می‌کشند. هنر قلم زنی اصفهان جز صنایع دستی پر زحمت است. شما با قدم زدن در بازارهای اصفهان مثل میدان نقش جهان، هم استادان مشغول به این کار، هم آثار زیبا و بی نظیر را مشاهده می‌کنید. خوب است برای حفظ میراث گرانبهای کشورمان، ارزش واقعی آنهارا دانسته و از محصولات مرغوب و اصیل ایرانی خرید کنیم.

فروشگاه آنلاین صنایع دستی همیران از بزرگترین و بهترین فروشگاه‌های صنایع دستی، با انواع و اقسام صنایع دستی و با تنوع زیاد، به هموطنان عزیز خدمت رسانی می‌کند. انواع صنایع دستی مثل ظروف مسی، مینا کاری، خاتم کاری، مس و پرداز و … در این فروشگاه قابل خرید است. این صنایع دستی با بهترین کیفیت و اصالت در سایت همیران قابل خریداری هستند. این صنایع دستی از محصولات با کیفیت اصفهان هستند که از نظر زیبایی و ظرافت بی نظیر اند. برای خرید ظروف مسی متنوع مثل کشکول مسی، پارچ مسی، سینی مسی، میوه خوری مسی و… به وبسایت همیران مراجعه کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *