خاتم کاری

خاتم کاری چیست؟

خاتم کاری چیست؟

هنر خاتم کاری، یکی از هنرهای اصیل ایرانی است که در اصفهان و شیراز بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. این هنر اصیل و زیبا، حدود چهارصد سال پیش وارد ایران شده و در شهرهایی مثل اصفهان رواج دارد. هر شی چوبی برای این هنر مورد استفاده قرار می‌گیرد و اشکال مثلث‌های دوپهلو برابر و سه پهلو برابر روی آن نقش می‌بندند.

تاریخچه خاتم کاری ایران

طبق شواهدی که مورخان و باستان شناسان داشته اند، ظاهرا قدیمی ترین نسخه‌ی این هنر به دوران صفویه باز می‌گردد. اما شواهدی مبنی بر این وجود دارد که این هنر اصیل به زمان دیلمیان باز می‌گردد.

دوران صفوی و پایتخت آن، اصفهان

همه‌ی تحقیقات و بررسی ها نشان دهنده‌ی وجود آثار خاتم کاری از زمان صفویه است. این یعنی دوران صفویه، زمان بلوغ و اوج هنر این هنر بوده است. با توجه به وجود ارتباطات تجاری با دیگر کشور ها و خرید و فروش کالا، این صنعت در ایران رشد زیادی کرده است. البته این هنر در دوران صفوی فقط مختص اصفهان نبوده است. دیگر شهر ها نیز مخصوصا شیراز و کرمان در این صنعت پیشرو و فعال بوده اند.

هنرمندان زیادی در عصر صفوی در شیراز و کرمان به اوج رسیده و آثار گران‌بهایی از خود برای نسل‌های آینده به ارث گذاشته اند. برای مثال آثار این هنر گرانبها که در گذشته ساخته شده اند، درب مدرسه‌ی سلطانی چهارباغ واقع در بازار هنر یکی از میراث این هنر گرانبها است. از دیگر میراث بجای مانده‌ی هنر خاتم کاری، مقبره‌ی شیخ صفی الدین اردبیل است.

محصولات خاتم کاری اصفهان
محصولات خاتم کاری

سرنوشت هنر خاتم کاری بعد از صفویه

بعد از دوران صفویه، تغییر و تحول زیادی در هنر و صنعت کشور بوجود آمد. با روی کار آمدن سلطنت زندیه و با توجه به پایتخت آنها یعنی شیراز، خاتم کاری در شیراز رونق بیشتری گرفت. بسیاری از هنرمندان اصفهانی به دلیل از رونق افتادن هنر خاتم کاری، گوشه گیر شدند. اما به دلیل توجه خاندان سلطنت زندیه به این هنر ارزشمند، راهی شیراز شده و هنر خود را آنجا از سر گرفتند.

طبق شواهد بجای مانده از تاریخ، متاسفانه بعد از جنگ خاندان قاجار با سلطنت زندیه، بسیاری از آثار گرانبها و ارزشمند این هنر که توسط استادان برجسته ساخته شده بود، سوخت و نابود شد.

هنر خاتم کاری به مقبره‌ی ائمه‌ی اطهار نیز راه پیدا کرده است. برای مثال، صندوق خاتم مرقد امام علی (ع) در نجف، توسط هنرمندان ایرانی در زمان کریم خان زند ساخته شده است. اما نصب آن در زمان لطفعلی خان در زمان حکومت زندیه اتفاق افتاده است. از جمله آثار گرانبها و ارزشمند این دوره می‌توان به صندوق مرقد امام حسین (ع) و حضرت ابولفضل (ع) اشاره کرد.

سرنوشت هنر خاتم کاری در زمان قاجار

متاسفانه در دوره‌ی قاجار هنر خاتم کاری رونق زیادی نداشته است. فقط تعداد کمی از هنرمندان فقط از روی علاقه و عشق به این صنعت، به آن ادامه می‌دهند. در آن زمان تعداد کمی از این محصولات ، به کشورهای دیگر صادر شده است. از آثار گرانبهای خاتم کاری بجا مانده از دوران قاجار، می‌توان به درهای حرم شاه عبدالعظیم حسنی در تهران اشاره کرد. ساخت این درها توسط استادان بزرگ، استاد محمد جعفر و محمد کریم شیرازی به انجام رسیده است.

جعبه جواهرات خاتم کاری اصفهان

خاتم کاری،هنر مختص به ایران

خاتم کاری، از جمله صنایعی است که مختص به ایران است. اگر نمونه‌های مشابهی در کشورهای دیگر دیده می‌شود، تنها یک شباهت است و این هنر فقط مخصوص ایران است. کارهایی با نام منبت در کشورهایی مثل سوریه و لبنان دیده شده میشود که شبیه به خاتم کاری هستند.

صنایعی به نام سادلی در کشور هند رواج دارد که آنها هم توسط خاتم کاران ایرانی در کشور هند ساخته شده اند.

در خاتم کاری چه موادی بکار میرود؟

برای خاتم کاری، به مواد گوناگونی نیاز است. مثل انواع چوب، چوب آبنوس، نارنج، شمشاد. همچنین انواع استخوان مثل استخوان شتر، گاو و اسب.

به مواد دیگری نیز نیاز است که عبارتند از:

  1. صدف
  2. نخ پرک
  3. سریشم
  4. لاک

همچنین به وسایل و ابزاری نیز برای کار نیاز است. وسایلی مثل اره، پرس، چکش، سوهان، گاز انبر، رنده، قلم‌مو، قیچی و … .

کارگاه‌های خاتم کاری ای هستند که بخاطر حجم بالای کار، از دستگاه برش خاتم کمک می‌گیرند که باعث می‌شود راندمان کار افزایش یابد.

ساخت صنایع خاتم کاری در اصفهان
ساخت صنایع خاتم کاری

چگونه محصولات مرغوب خاتم کاری را شناسایی کنیم؟

برای اینکه تشخیص دهید چه محصولی خوب است، باید فاکتورهای زیر را در نظر داشته باشید.

این فاکتور ها عبارتند از:

  • سطح چوبی که خاتم روی آن قرار گرفته است باید کاملا صاف و مسطح باشد.
  • رنگ‌های بکار رفته در اشکال هندسی خاتم کاری، باید کاملا یکدست و یکرنگ بوده وهیچ تفاوتی با یکدیگر نداشته باشند.
  • وقتی روی سطح خاتم دست می‌کشید، باید صاف باشد و نباید هیچگونه برجستگی ای زیر دستتان حس کنید.
  • گل‌هایی که در قسمت گوشه و پهلوی خاتم قرار گرفته اند، باید کاملا قرینه باشند و با هم فرق نداشته باشند.
  • باید توجه داشته باشید هرچه طرح‌های بکار رفته در خاتم کاری ریز تر و دقیق تر باشند، خاتم کاری از کیفیت بالاتری برخوردار است.

اصفهان، یکی از منابع هنر خاتم کاریست. این هنر اصیل و گرانبها، در اصفهان رایج است و محصولات مرغوب آن ساخته می‌شود. بهتر است برای حفظ فرهنگ اصیل کشورمان، نسبت به خرید محصولات مرغوب ایرانی اقدام کنیم.

فروشگاه اینترنتی همیران، به عنوان یکی از بزرگترین فروشگاه‌های محصولات صنایع دستی، بهترین، شیک ترین، با کیفیت ترین و اصیل ترین محصولات صنایع دستی را به مشتریان عزیز عرضه می‌دارد. خاتم کاری روی مس که به آن مس و خاتم می‌گویند، یکی دیگر از محصولات بسیار زیبای صنایع دستی است. محصولات خاتم کاری از قبیل جعبه جواهرات، قلمدان، شکلات خوری،جعبه قرآن، جعبه قلمدان و انواع و اقسام محصولات محصولات مختلف در وبسایت ما قابل خرید است.

۲ دیدگاه در “خاتم کاری چیست؟

  1. نورا گفت:

    من از مطالب صنایع دستی خیلی لذت میبرم
    مطالب شما هم عالی

    1. زهرا میرزائی گفت:

      سلام دوست عزیز
      باعث افتخار ماست
      ممنون از توجهتون

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *